Lấy cảm hứng từ sự duy nhất của vân tay con người, tác phẩm “Dấu vân tay của phố” mang đến một góc nhìn mới mẻ và sâu sắc về bản sắc văn hóa Hà Nội thông qua việc giải mã các vùng không gian đô thị trên thực địa. Từ nền tảng này, tác giả mời gọi người đọc tham gia vào một hành trình du ngoạn xuyên không gian và thời gian, đi theo những "tiểu địa chí văn hóa" để khám phá phố phường một cách khác biệt.
Cuốn sách này giúp người đọc cùng nhìn lại chiều sâu lịch sử - văn hóa của thủ đô qua từng giai đoạn phát triển; trao đổi về cách những khu vực, tuyến đường và thủy lộ văn hóa lưu giữ ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ và về lý do vì sao những chi tiết bình dị mà đắt giá của sinh hoạt đô thị lại có thể khơi gợi tình yêu Hà Nội, giúp con người cảm nhận mình được sống thêm nhiều cuộc đời trên cùng một không gian sống.
Trong lịch sử phát triển đô thị, các đợt mở rộng hoặc phân chia lại địa giới hành chính của Hà Nội luôn gắn liền với việc định hình các khu phố, quận, huyện dựa trên sự tương đồng và cân bằng đời sống cư dân. Tuy nhiên, vượt khỏi những ranh giới hành chính, Hà Nội vẫn luôn được định hình bởi những khu vực, tuyến đường và thủy lộ văn hóa riêng biệt - nơi tích tụ bề dày đời sống và lưu giữ ký ức cộng đồng qua nhiều thế hệ.
“Dấu vân tay của phố” khẳng định mỗi vùng địa lý văn hóa của Hà Nội đều mang một diện mạo và bản sắc riêng, tạo nên tổng thể đa dạng nhưng gắn kết của đô thị hơn một thế kỷ qua. Sách chia làm hai phần, “Màu phố và đường chữ”, cùng với “Phấn và bụi kinh thành”.
Các diễn giả tọa đàm (từ trái sang): BTV Nguyễn Hoàng Diệu Thủy, KTS – Nhà văn Nguyễn Trương Quý, TS Văn học Trần Ngọc Hiếu
“Màu phố và đường chữ” kể câu chuyện về sắc màu, như Hàng Ngang áo xanh, Hàng Đào lụa đỏ, phố Hàng Lam, phố Hàng Vải thâm, phố Hàng Nâu, rồi đến Hàng Bạc - Hàng Vôi sắc trắng, hay phố Hàng Trống ngũ sắc rực rỡ nhờ nghề tranh truyền thống. Hay câu chuyện không gian mặt nước của thành phố thời xưa đã đi vào thơ văn thế nào, đã góp mặt trong bản đồ ẩm thực ra sau.
Hay câu chuyện khu phố cổ là không gian đan cài giữa di sản truyền thống (đình, đền, hội quán) với độ nén văn hóa hiện đại thời cận - hiện đại như tòa báo, nhà in một thời tập trung dọc phố Hàng Bông, Hàng Gai, mà tác giả gọi vui là phố “Hàng Báo”:
“Một trong những điều làm nên ‘hào quang’ của đất Hà Nội trước đây là sự tập trung của các tòa báo và nhà sách, tiếp sức cho tinh thần ham học và đón nhận tri thức. Nửa đầu thế kỷ 20, có hẳn một tuyến phố hội tụ nhiều tòa báo, nhà in và thư quán, làm nên sinh khí cho cuộc hiện đại hóa tư tưởng người Việt. Nhiều thế hệ tân học khao khát tìm đến để gửi gắm những sản phẩm chữ nghĩa, để rồi gây dựng cho mình thành tên tuổi của nền tư tưởng và văn chương Việt Nam hiện đại. Đó chính là trục phố Hàng Bông - Hàng Gai, ở rìa nam khu phố cổ, nối khu vực bắc hồ Gươm với cửa Nam thành Hà Nội, chỉ dài chưa đầy một cây số”.
“Phấn và bụi kinh thành” kể về các thú ăn chơi. Ăn là những món khô món ướt, từ lầu son tới vỉa hè. “Là chốn hội tụ phong tục qua nhiều thế kỷ, Hà Nội trở thành một trung tâm sinh động minh chứng cho điều này ngay tại các hàng quà lẫn mâm cỗ. Trong khi bữa cơm thường thì thiên về ăn bằng đũa, các hàng nhậu lại rất chuộng dùng ‘năm quân’, vừa để cầm cốc bia hơi hay chén rượu, vừa để nhón lạc luộc, cái nem chua hay nem thính quấn lá sung chấm nước mắm chua cay”.
Chơi là dập dìu nghe nhạc xem phim: “Phòng trà ca nhạc là một hình thức sinh hoạt văn hóa có lẽ ra đời tương đối muộn ở Hà Nội so với sự ra đời tân nhạc từ nửa sau thập niên 1930. Những phòng trà đầu tiên được xác nhận xuất hiện sau khi nước Việt Nam độc lập năm 1945. Trong hồi ký của nhạc sĩ Phạm Duy, ông đã nhắc đến những phòng trà đầu tiên ra đời quanh Hồ Gươm vào cuối năm này. Trong vòng chưa đầy một cây số quanh Bờ Hồ, những phòng trà là nơi lưu dấu những tên tuổi của tân nhạc Việt Nam thời kỳ đầu”.
Quang cảnh buổi tọa đàm ra mắt sách
Cuốn sách mời gọi người đọc tham gia vào hành trình du ngoạn xuyên không gian và thời gian, đi theo những "tiểu địa chí văn hóa", khám phá phố phường một cách khác, để có thể nhìn sâu hơn vào sinh hoạt đô thị qua những chi tiết bình dị mà đắt giá.
Không chỉ giải mã cấu trúc kiến trúc và chức năng đô thị, cuốn sách còn khơi gợi tình yêu Hà Nội, giúp con người cảm nhận mình được sống thêm nhiều cuộc đời trên cùng một không gian sống.
Đôi nét về tác giả Nguyễn Trương Quý:
- Sinh năm 1977 tại Hà Nội
- Cựu học sinh chuyên văn trường Chuyên Hà Nội – Amsterdam
- Cựu sinh viên Đại học Kiến trúc Hà Nội
- Hiện sống và làm việc ở Hà Nội với công việc: Viết văn, vẽ tranh, giảng dạy và khảo cứu văn hóa
- Đã in 15 đầu sách tản văn và khảo cứu
- Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội, 2019
- Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VII, 2024